De twee woontorens van Sint-Pieterspoort dragen duidelijk de handtekening van OFFICE Kersten Geers David Van Severen. Niet omdat het Brusselse architectenbureau overal dezelfde architectuur neerzet, maar omdat een aantal ideeën telkens terugkeert: een heldere structuur, eenvoudige vormen en een kader dat niet alles vooraf probeert vast te leggen. Achter die ogenschijnlijke eenvoud schuilt een uitgesproken visie op wat architectuur moet doen – en vooral op wat ze níét hoeft te bepalen. 

Voor architect Kersten Geers draait die zoektocht in belangrijke mate om de spanning tussen een vast architecturaal kader en een veranderend gebruik. “Wij zijn als bureau altijd heel erg gefascineerd geweest door wat vastligt en wat verandert.” Architectuur legt onvermijdelijk een aantal zaken vast, terwijl het leven in een gebouw voortdurend evolueert. De uitdaging bestaat er voor OFFICE daarom niet in om elke mogelijke verandering te voorspellen, maar om een structuur te ontwerpen die verschillende invullingen kan opnemen. 

Wat vastligt en wat verandert 

Die fascinatie loopt al langer door het werk van OFFICE. Geers verwijst naar woningen waarin het bureau alle kamers bewust dezelfde afmetingen gaf. “Die kamers zijn allemaal van dezelfde maat en worden telkens opnieuw anders ingenomen. Dat is iets wat ons altijd enorm heeft beziggehouden.” Zo hoeft de architect niet vooraf te bepalen welke functie een ruimte gedurende haar hele levensduur krijgt. 

“Wij zijn altijd heel erg gefascineerd geweest door wat vastligt en wat verandert.” — Kersten Geers, architect 

Bij Sint-Pieterspoort keert hetzelfde principe op een andere schaal terug. Niet de afzonderlijke kamer, maar de verdieping vormt er het uitgangspunt. Binnen de vaste structuur kunnen appartementen anders worden georganiseerd of eventueel worden samengevoegd. Geers spreekt over een “extreme vorm van aanpasbaarheid”. Het gaat daarbij niet alleen om technische flexibiliteit, maar om een eenvoudige vaststelling: mensen wonen vandaag niet noodzakelijk op dezelfde manier als over twintig, dertig of veertig jaar. 

Niet elk verschil hoeft zichtbaar te zijn 

Dat leidt tot een tweede idee dat sterk aanwezig is in de architectuur van OFFICE: een gebouw hoeft die veelheid aan mogelijke gebruiken niet allemaal aan de buitenkant uit te drukken. Geers plaatst die houding tegenover architectuur die verschillen juist nadrukkelijk zichtbaar probeert te maken. “Ik denk dat wij altijd op zoek zijn naar een soort eenvoudig kader waar eigenlijk heel veel dingen hetzelfde lijken.” Dat kader hoeft volgens hem helemaal niet tot eenvormigheid te leiden. 

“De complexiteit ontstaat eigenlijk pas bij het innemen van de plek.” — Kersten Geers, architect 

Want zodra mensen zo’n gebouw werkelijk gebruiken, ontstaan de verschillen vanzelf. Een andere oriëntatie, hoogte, inrichting of manier van wonen zorgt telkens voor een andere ervaring. “De complexiteit ontstaat eigenlijk pas bij het innemen van de plek, en veel minder in de expressie van de gebouwen zelf”, zegt Geers. Architectuur hoeft die complexiteit met andere woorden niet kunstmatig te produceren: OFFICE probeert enkel de voorwaarden te creëren waarbinnen ze kan ontstaan. 

Zo weinig mogelijk toevoegen 

Ook David Van Severen verbindt die houding met eenvoud, maar benadert ze vanuit de constructie en het materiaalgebruik. Bij Sint-Pieterspoort betekende dat onder meer dat de dragende structuur een groot deel van de architectuur zelf vormt. “We proberen het gebouw eenvoudig te houden en niet meer materiaal te gebruiken dan nodig. We vermijden overbodige lagen en houden de structuur zo robuust mogelijk.” Eenvoud krijgt daarmee ook een praktische en duurzame betekenis. 

“Hoe minder je maakt, hoe minder je uitgeeft aan extra materialen en afwerking die niet nodig zijn.” — David Van Severen, architect 

Van Severen formuleert het bijna als een oefening in weglaten: “Hoe minder je maakt, hoe minder je ook uitgeeft aan extra materialen en afwerking die eigenlijk niet nodig zijn.” Maar minder betekent bij OFFICE niet dat proportie en detaillering er minder toe doen. Integendeel. Geers verwijst naar het werk van de Amerikaanse kunstenaar Donald Judd, bij wie herhaling van eenvoudige elementen juist grote precisie vraagt. “Als de proporties van de kolommen en vloerplaten niet kloppen, werkt de compositie niet.” 

Architectuur als kader voor het leven 

Uiteindelijk komt die zoektocht opnieuw uit bij de gebruiker. Onze manier van wonen is volgens Geers immers veel minder stabiel dan een gebouw. Relaties veranderen, kinderen komen en gaan en soms wonen meer of minder mensen in dezelfde woning. “Heel boeiend hoe we eigenlijk soms eenzelfde plek constant anders innemen.” Een gebouw dat lang meegaat, moet zulke veranderingen kunnen verdragen zonder telkens fundamenteel te moeten worden hertekend. 

“Een eenvoudig gebouw kan ruimte bieden aan heel verschillende manieren van leven.” — David Van Severen, architect 

Daarin komen de verschillende ideeën achter de architectuur van OFFICE samen. Het eenvoudige kader is geen beperking, maar juist de voorwaarde voor vrijheid: de architect bepaalt wat voldoende sterk en duurzaam moet zijn om te blijven, terwijl bewoners zich de ruimte telkens opnieuw kunnen toe-eigenen. Zo ontstaat de rijkdom van een gebouw voor OFFICE niet noodzakelijk door steeds meer architectuur toe te voegen, maar door precies genoeg vast te leggen om verandering mogelijk te maken.